Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan: Triệu chứng và điều trị

Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan (Eosinophilic Esophagitis – EoE) là bệnh viêm mạn tính của thực quản liên quan đến đáp ứng miễn dịch. Người bệnh có thể xuất hiện nuốt khó, đau khi nuốt, cảm giác thức ăn mắc ở ngực hoặc các triệu chứng tương tự trào ngược dạ dày thực quản. Nếu tình trạng kéo dài, viêm có thể dẫn đến thay đổi cấu trúc và hẹp thực quản, làm tăng nguy cơ thức ăn bị mắc lại.

Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan là gì?

Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan (Eosinophilic Esophagitis – EoE) là bệnh mạn tính liên quan đến hệ miễn dịch, trong đó bạch cầu ái toan tích tụ bất thường tại niêm mạc thực quản. Tình trạng này có thể liên quan đến phản ứng với một số loại thực phẩm, dị nguyên hoặc các yếu tố khác, gây viêm và tổn thương thực quản. Người bệnh có thể gặp khó nuốt, cảm giác thức ăn mắc lại ở thực quản hoặc đau, khó chịu khi ăn uống.

EoE được nhận diện rõ hơn từ đầu những năm 1990 và hiện được xem là một bệnh lý tiêu hóa đáng lưu ý. Các nghiên cứu vẫn đang được tiếp tục nhằm làm rõ cơ chế bệnh, đồng thời hoàn thiện tiêu chuẩn chẩn đoán và phương pháp điều trị.

EoE thường gặp ở ai? Có liên quan đến dị ứng không?

EoE có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi nhưng thường được phát hiện ở trẻ em, thanh thiếu niên và nam giới. Nguy cơ mắc bệnh có thể cao hơn ở những người có cơ địa dị ứng hoặc tiền sử gia đình liên quan đến EoE.

Một số yếu tố thường gặp ở người mắc EoE gồm:

• Có hen suyễn, chàm hoặc viêm mũi dị ứng theo mùa.
• Có dị ứng thực phẩm.
• Có người thân trong gia đình mắc EoE hoặc gặp tình trạng khó nuốt.
• Mắc một số bệnh liên quan đến miễn dịch như bệnh celiac, bệnh Crohn hoặc viêm loét đại tràng.

EoE có liên quan đến dị ứng nhưng không phải là một dạng dị ứng thực phẩm đơn thuần. Bệnh liên quan đến phản ứng miễn dịch tại thực quản, trong đó một số thực phẩm hoặc dị nguyên môi trường có thể kích hoạt tình trạng viêm ở những người có cơ địa phù hợp.

Các thực phẩm thường được ghi nhận có liên quan đến EoE gồm sữa, lúa mì, trứng, đậu nành, các loại hạt, đậu phộng và hải sản có vỏ. Tuy nhiên, tác nhân kích hoạt không giống nhau ở mỗi người. Vì vậy, người bệnh không nên tự ý kiêng nhiều nhóm thực phẩm mà nên điều chỉnh chế độ ăn theo hướng dẫn của bác sĩ khi cần.

Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan có dấu hiệu gì?

Triệu chứng EoE không giống nhau ở mọi lứa tuổi. Ở người lớn, bệnh thường biểu hiện rõ qua tình trạng khó nuốt hoặc thức ăn dễ mắc lại; trong khi ở trẻ nhỏ, dấu hiệu có thể kín đáo hơn và ảnh hưởng đến việc ăn uống, tăng trưởng. Cụ thể:

Các biểu hiện thường được ghi nhận ở người lớn bao gồm:

• Khó nuốt, nhất là các món ăn có kết cấu đặc.
• Cảm giác thức ăn hoặc thuốc viên mắc lại ở cổ họng hay sau xương ức.
• Ợ nóng, đau ngực.
• Thức ăn và chất lỏng trào ngược trở lại.
• Ăn chậm, phải nhai kỹ hoặc uống nhiều nước để thức ăn dễ đi xuống.

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, EoE có thể biểu hiện qua:

• Khó bú, khó ăn hoặc thường xuyên nôn.
• Đau bụng, ợ nóng.
• Từ chối một số món ăn hoặc kết cấu thức ăn.
• Khó chuyển từ thức ăn lỏng sang thức ăn đặc.
• Chậm tăng cân và phát triển thể chất hạn chế.
• Khó nuốt hoặc thức ăn mắc lại trong thực quản, thường rõ hơn ở trẻ lớn và thanh thiếu niên.

Vì sao viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan dễ bị nhầm với GERD?

EoE và trào ngược dạ dày thực quản (GERD) có nhiều biểu hiện tương đồng, nên không phải lúc nào cũng dễ phân biệt chỉ dựa vào triệu chứng. Cả hai đều có thể gây:

• Khó nuốt hoặc cảm giác thức ăn khó đi xuống.
• Đau ngực, đau vùng thượng vị.
• Ợ nóng.
• Thức ăn hoặc dịch trào ngược lên thực quản.

Tuy nhiên, khó nuốt và tình trạng thức ăn mắc lại trong thực quản thường đáng lưu ý ở người mắc EoE. Trong khi đó, ợ nóng và trào ngược là những biểu hiện điển hình hơn của GERD.

Để phân biệt hai bệnh, bác sĩ có thể chỉ định nội soi thực quản – dạ dày và sinh thiết thực quản. Nội soi giúp quan sát những thay đổi bất thường tại thực quản, còn mẫu mô sinh thiết được kiểm tra dưới kính hiển vi để tìm tình trạng tăng bạch cầu ái toan, từ đó hỗ trợ chẩn đoán EoE.

Việc phân biệt chính xác rất quan trọng vì EoE và GERD có cơ chế bệnh khác nhau, do đó hướng điều trị cũng không hoàn toàn giống nhau.

>>> Xem thêm: GERD kháng trị: Vì sao trào ngược uống thuốc không đỡ?

Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan được chẩn đoán như thế nào?

Chẩn đoán EoE không chỉ dựa vào triệu chứng mà cần kết hợp giữa thăm khám, nội soi và phân tích mẫu mô thực quản. Quá trình đánh giá thường tập trung vào những yếu tố sau:

1.Tìm hiểu biểu hiện và tiền sử bệnh

Bác sĩ sẽ hỏi về tình trạng khó nuốt, thức ăn thường xuyên mắc lại, thói quen ăn uống, tiền sử dị ứng và bệnh sử gia đình. Ở trẻ nhỏ, khó bú, khó ăn hoặc tăng cân kém cũng có thể là những dấu hiệu gợi ý EoE.

2.Nội soi và sinh thiết thực quản

Nội soi đường tiêu hóa trên kèm sinh thiết thực quản là phương pháp quan trọng để chẩn đoán EoE. Bác sĩ đưa một ống mềm có gắn camera qua đường miệng để quan sát thực quản, đồng thời lấy một số mẫu mô ở nhiều vị trí khác nhau để kiểm tra.

Hình ảnh nội soi có thể ghi nhận:

• Các vòng niêm mạc hoặc vùng thực quản bị hẹp.
• Niêm mạc phù nề.
• Các đốm trắng nhỏ.
• Những rãnh dọc trên thành thực quản.

Mẫu mô sinh thiết được kiểm tra dưới kính hiển vi để xác định số lượng bạch cầu ái toan. EoE thường được xác định khi có từ 15 bạch cầu ái toan trở lên trong một trường quan sát ở độ phóng đại cao, đồng thời bác sĩ cần loại trừ những nguyên nhân khác có thể gây tăng bạch cầu ái toan tại thực quản.

Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan có thể gây hẹp thực quản không?

Có. Tình trạng viêm kéo dài do EoE có thể khiến thực quản bị xơ hóa, mất dần độ đàn hồi và thu hẹp lòng thực quản. Khi đó, thức ăn đặc có thể khó đi qua, gây cảm giác nghẹn hoặc mắc lại sau xương ức.

Tình trạng này có thể khiến người bệnh gặp phải những thay đổi như:

• Ăn chậm hơn và phải nhai kỹ hơn.
• Thường xuyên uống nước để thức ăn dễ đi xuống.
• Tránh thịt hoặc các món có kết cấu đặc.
• Cảm giác thức ăn dừng hoặc mắc lại ở vùng ngực.

Thức ăn mắc lại hoàn toàn trong thực quản có thể là tình trạng cấp cứu. Nếu không thể nuốt nước bọt hoặc chất lỏng, người bệnh không nên cố ăn hoặc uống thêm để đẩy thức ăn xuống mà cần được cấp cứu kịp thời.

Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan điều trị như thế nào?

Điều trị EoE không chỉ nhằm giảm khó nuốt hay cảm giác thức ăn mắc lại mà còn giúp kiểm soát viêm, hạn chế tổn thương lâu dài và giảm nguy cơ hẹp thực quản. Tùy tình trạng bệnh, bác sĩ có thể lựa chọn một hoặc kết hợp các phương pháp sau:

• Thuốc ức chế bơm proton (PPI): Giúp giảm tiết acid dạ dày và có thể cải thiện tình trạng viêm thực quản ở một số người bệnh.
• Corticosteroid tại chỗ dạng nuốt: Budesonide hoặc fluticasone có thể được sử dụng để kiểm soát tình trạng viêm tại thực quản.
• Điều chỉnh chế độ ăn: Bác sĩ có thể hướng dẫn chế độ ăn loại trừ để xác định và hạn chế những thực phẩm có khả năng kích hoạt EoE. Xét nghiệm dị ứng không phải lúc nào cũng xác định chính xác tác nhân gây bệnh.
• Dupilumab: Là thuốc sinh học được sử dụng theo chỉ định ở một số trường hợp EoE, với lịch dùng thuốc do bác sĩ hướng dẫn.
• Nong thực quản: Có thể được thực hiện khi thực quản bị hẹp, giúp mở rộng lòng thực quản và cải thiện tình trạng khó nuốt.

EoE thường cần điều trị và theo dõi lâu dài, bởi tình trạng viêm có thể tái phát khi ngừng điều trị. Bác sĩ sẽ đánh giá triệu chứng, mức độ viêm và đáp ứng điều trị để điều chỉnh phác đồ phù hợp.

>>> Xem thêm: Nội soi thực quản có cần nhịn ăn không và những điều cần biết?

Khi nào thức ăn mắc cần đi cấp cứu?

Thức ăn bị kẹt trong thực quản có thể xảy ra ở người mắc viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan (EoE), đặc biệt khi bệnh gây hẹp thực quản, hoặc do những nguyên nhân khác. Nếu thức ăn làm tắc nghẽn hoàn toàn, người bệnh cần được can thiệp y tế khẩn cấp để tránh các biến chứng nguy hiểm.

Hãy đến cơ sở y tế ngay nếu có những dấu hiệu sau:

• Không thể nuốt nước bọt hoặc khó uống nước.
• Chảy dãi nhiều vì không thể nuốt.
• Cảm giác thức ăn mắc hoàn toàn và không tự trôi xuống.
• Khó thở, nghẹn hoặc đau ngực dữ dội.
• Xuất hiện các triệu chứng bất thường nghiêm trọng sau khi ăn.

Không nên cố ăn hoặc uống thêm để đẩy thức ăn xuống, chẳng hạn dùng cơm, bánh mì hay uống nhiều nước. Những cách này không giúp giải quyết tình trạng tắc nghẽn và có thể làm tình hình trở nên nghiêm trọng hơn.

Nếu thường xuyên khó nuốt hoặc có cảm giác thức ăn mắc lại dù chưa đến mức cấp cứu, người bệnh vẫn nên đi khám để tìm nguyên nhân. Ngoài EoE, bác sĩ có thể cần đánh giá các nguyên nhân khác như hẹp thực quản, GERD kháng trị hoặc rối loạn vận động thực quản.

>>> Xem thêm: Rối loạn vận động thực quản: Dấu hiệu, chẩn đoán và hướng điều trị

Tóm lại, viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan là bệnh viêm mạn tính có thể ảnh hưởng đến khả năng nuốt và làm tăng nguy cơ hẹp thực quản nếu không được kiểm soát phù hợp. Khi thường xuyên bị nuốt khó, thức ăn mắc ở ngực hoặc triệu chứng giống trào ngược kéo dài, bạn nên đi khám để xác định nguyên nhân. Chẩn đoán đúng và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ giúp kiểm soát tình trạng viêm, cải thiện chất lượng cuộc sống và hạn chế biến chứng.

Nguồn tham khảo

1.Eosinophilic Esophagitis

https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14321-eosinophilic-esophagitis

2.GERD vs. EoE: Differences in Treatment

https://eoe.myhealthteam.com/resources/gerd-vs-eoe-differences-in-treatment

3.Eosinophilic esophagitis: Symptoms and causes

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/eosinophilic-esophagitis/symptoms-causes/syc-20372197