Tăng nhạy cảm với trào ngược: Triệu chứng và chẩn đoán

Tăng nhạy cảm với trào ngược là một rối loạn chức năng thực quản, trong đó người bệnh vẫn xuất hiện cảm giác nóng rát, đau ngực hoặc khó chịu liên quan đến các đợt trào ngược, dù lượng axit trong thực quản không tăng bất thường. Để nhận diện tình trạng này, bác sĩ cần kết hợp triệu chứng với nội soi và các xét nghiệm như đo pH – trở kháng thực quản 24 giờ, đồng thời loại trừ những nguyên nhân khác có biểu hiện tương tự.

Tăng nhạy cảm với trào ngược là gì?

Tăng nhạy cảm với trào ngược là tình trạng thực quản phản ứng quá mức với những đợt trào ngược vốn có thể xảy ra ở người bình thường. Dù lượng dịch trào lên không nhiều hoặc không quá acid, người bệnh vẫn có thể cảm thấy nóng rát sau xương ức, đau ngực hoặc khó chịu.

Ở người khỏe mạnh, những kích thích này thường khó được nhận biết. Nhưng khi ngưỡng cảm nhận của thực quản giảm xuống, các kích thích nhẹ cũng có thể được hệ thần kinh ghi nhận rõ rệt hơn.

Nói đơn giản, không nhất thiết trào ngược xảy ra nhiều hơn, mà thực quản trở nên nhạy cảm hơn với trào ngược. Vì vậy, triệu chứng vẫn có thể xuất hiện dù lượng acid đã được kiểm soát tốt.

Vì sao lượng axit bình thường nhưng vẫn có triệu chứng?

Thực quản không chỉ cảm nhận acid mà còn có thể nhận biết nhiều kích thích khác trong quá trình trào ngược, bao gồm cả dịch trào ngược không có tính acid. Ở người bị tăng nhạy cảm với trào ngược, những kích thích này có thể được cảm nhận mạnh hơn bình thường.

Mức độ nhạy cảm của thực quản có thể chịu ảnh hưởng bởi một số yếu tố sau:

• Các đợt trào ngược nhỏ nhưng lặp lại nhiều lần.
• Trào ngược cả dịch có tính acid và không có tính acid.
• Thực quản trở nên nhạy cảm hơn sau một giai đoạn trào ngược hoặc viêm.
• Hệ thần kinh thực quản xử lý tín hiệu cảm giác nhạy hơn, khiến các kích thích nhẹ cũng dễ gây triệu chứng.

Vì vậy, chỉ số phơi nhiễm acid bình thường không có nghĩa triệu chứng là không có thật. Trong một số trường hợp, cảm giác nóng rát hoặc đau ngực có thể liên quan đến sự nhạy cảm quá mức của thực quản với các đợt trào ngược, thay vì do lượng acid tăng cao.

Triệu chứng thường gặp

Người bị tăng nhạy cảm với trào ngược có thể gặp các triệu chứng khá giống trào ngược dạ dày – thực quản thông thường, chẳng hạn:

• Nóng rát sau xương ức, thường rõ hơn sau ăn.
• Đau hoặc khó chịu vùng ngực không do tim.
• Cảm giác bỏng rát kéo dài hoặc tái diễn.
• Triệu chứng vẫn xuất hiện dù đã điều trị bằng thuốc giảm tiết acid.
• Nội soi thực quản có thể hoàn toàn bình thường hoặc chỉ ghi nhận tổn thương nhẹ.
• Tăng liều hoặc dùng thêm thuốc giảm tiết acid nhưng triệu chứng cải thiện không đáng kể.

Chính sự tương đồng này khiến tình trạng tăng nhạy cảm với trào ngược dễ bị nhầm với trào ngược dạ dày – thực quản thông thường.

Tăng nhạy cảm với trào ngược khác GERD và ợ nóng chức năng ở điểm nào?

GERD, tăng nhạy cảm với trào ngược và ợ nóng chức năng đều có thể gây nóng rát sau xương ức hoặc đau ngực, nhưng khác nhau ở bằng chứng khách quan và mối liên hệ giữa triệu chứng với trào ngược.

1.GERD

Ở GERD, các xét nghiệm có thể cho thấy bằng chứng khách quan của trào ngược bệnh lý, chẳng hạn phơi nhiễm acid thực quản tăng hoặc tổn thương niêm mạc phù hợp. Tuy nhiên, nội soi bình thường không hoàn toàn loại trừ GERD.

2.Tăng nhạy cảm với trào ngược

Với tăng nhạy cảm với trào ngược, tổng lượng acid tiếp xúc với thực quản thường vẫn trong giới hạn bình thường. Điểm đáng chú ý là triệu chứng xuất hiện có mối liên hệ rõ ràng với những đợt trào ngược được ghi nhận.

3.Ợ nóng chức năng

Trong ợ nóng chức năng, phơi nhiễm acid thường bình thường và không xác định được mối liên hệ giữa triệu chứng với các đợt trào ngược. Vì vậy, dù người bệnh vẫn cảm thấy nóng rát, trào ngược không được xem là nguyên nhân giải thích triệu chứng.

>>> Xem thêm: GERD kháng trị: Vì sao trào ngược uống thuốc không đỡ?

Nội soi có thể bình thường không?

Có. Nội soi thực quản – dạ dày hoàn toàn có thể bình thường ở người bị tăng nhạy cảm với trào ngược.

Nội soi chủ yếu giúp quan sát niêm mạc và phát hiện các tổn thương thực thể như viêm thực quản, loét, hẹp hoặc những bất thường khác. Tuy nhiên, phương pháp này không đánh giá trực tiếp mức độ nhạy cảm của thực quản và cũng không xác định được triệu chứng có liên quan đến từng đợt trào ngược hay không.

Vì vậy, nội soi bình thường không có nghĩa triệu chứng không có nguyên nhân. Khi nóng rát hoặc đau ngực vẫn kéo dài nhưng chưa xác định được nguyên nhân, bác sĩ có thể cân nhắc các xét nghiệm chức năng thực quản.

Đo pH – trở kháng giúp phân biệt ra sao?

Đo pH – trở kháng thực quản 24 giờ giúp bác sĩ đánh giá liệu các triệu chứng giống GERD có thực sự liên quan đến những đợt trào ngược hay không. So với đo pH đơn thuần, phương pháp này có thể ghi nhận sự di chuyển của dịch và khí trong thực quản, bao gồm cả các đợt trào ngược không có tính acid.

Trong thời gian theo dõi, người bệnh được hướng dẫn ghi lại thời điểm xuất hiện các triệu chứng như nóng rát, đau ngực hoặc khó chịu. Bác sĩ sẽ đối chiếu những thời điểm này với các đợt trào ngược được thiết bị ghi nhận.

Kết quả xét nghiệm có thể giúp bác sĩ đánh giá:

• Phơi nhiễm acid tăng bất thường: có thể cung cấp bằng chứng khách quan ủng hộ GERD.
• Phơi nhiễm acid trong giới hạn bình thường nhưng triệu chứng liên quan rõ với trào ngược: phù hợp với tăng nhạy cảm với trào ngược.
• Phơi nhiễm acid bình thường và không ghi nhận mối liên hệ giữa triệu chứng với trào ngược: có thể hướng đến ợ nóng chức năng hoặc nguyên nhân khác.

Để đánh giá toàn diện, bác sĩ có thể xem xét các chỉ số như AET, SI và SAP cùng với triệu chứng, bệnh sử và các kết quả thăm khám khác. Vì vậy, chẩn đoán không nên dựa vào một chỉ số riêng lẻ mà cần được nhìn nhận trên toàn bộ dữ liệu.

>>> Xem thêm: Đo pH – trở kháng thực quản 24 giờ: Quy trình và lưu ý

Khi nào cần đo áp lực thực quản?

Đo áp lực thực quản không phải xét nghiệm đầu tay để xác định tăng nhạy cảm với trào ngược. Phương pháp này chủ yếu được sử dụng để đánh giá khả năng vận động và hoạt động co bóp của thực quản.

Bác sĩ có thể chỉ định hoặc cân nhắc đo áp lực thực quản khi người bệnh:

•  Bị nuốt nghẹn hoặc có cảm giác thức ăn di chuyển xuống thực quản bất thường.
• Nghi ngờ mắc rối loạn vận động thực quản.
• Đau ngực chưa tìm được nguyên nhân sau khi đã đánh giá các nguyên nhân quan trọng khác.
• Cần đánh giá chức năng vận động trước một số phương pháp điều trị GERD.
•  Có triệu chứng kéo dài nhưng nội soi và các xét nghiệm trước đó chưa giải thích được nguyên nhân.

Hướng xử trí phụ thuộc kết quả như thế nào?

Hướng xử trí tăng nhạy cảm với trào ngược không giống nhau ở mọi người bệnh mà phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ triệu chứng và kết quả các xét nghiệm. Khi xác định acid không phải yếu tố chính, việc điều trị không nhất thiết chỉ tập trung vào giảm tiết acid.

Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể cân nhắc các hướng xử trí như:

• Điều chỉnh thuốc điều trị trào ngược nếu vẫn có bằng chứng phù hợp.
• Sử dụng thuốc giúp điều hòa cảm nhận của thực quản khi có chỉ định.
•  Điều chỉnh chế độ ăn uống và các thói quen có thể làm triệu chứng tăng lên.
• Cải thiện giấc ngủ, giảm căng thẳng và các yếu tố có thể làm triệu chứng trở nên rõ rệt hơn.
•  Điều trị các bệnh lý đi kèm nếu được phát hiện.

Điều quan trọng là người bệnh không tự ý kéo dài hoặc tăng liều thuốc giảm tiết acid khi xét nghiệm cho thấy acid không phải nguyên nhân chính. Xác định đúng cơ chế gây triệu chứng giúp lựa chọn hướng xử trí phù hợp và tránh điều trị không cần thiết.

Khi nào cần loại trừ bệnh tim hoặc bệnh thực quản khác?

Đau hoặc nóng rát vùng ngực có thể liên quan đến thực quản nhưng cũng có thể xuất phát từ tim hoặc các cơ quan khác. Vì vậy, không nên mặc định đau ngực là do trào ngược, nhất là khi triệu chứng xuất hiện lần đầu, có tính chất bất thường hoặc người bệnh có yếu tố nguy cơ tim mạch.

Cần được đánh giá y tế khẩn cấp khi đau ngực:

•  Cơn đau khởi phát bất ngờ, mức độ dữ dội hoặc tăng dần.
•   Kèm khó thở, vã mồ hôi, choáng váng hoặc ngất.
• Đi kèm buồn nôn hoặc nôn.
• Cơn đau lan từ ngực đến tay, vai, lưng, vùng cổ hoặc hàm.

Bên cạnh nguyên nhân tim mạch, bác sĩ cũng cần lưu ý các bệnh lý thực quản khác khi xuất hiện nuốt nghẹn, nuốt đau, sụt cân không chủ ý, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc các dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa.

Việc loại trừ những nguyên nhân cần điều trị trước khi chẩn đoán tăng nhạy cảm với trào ngược giúp người bệnh được đánh giá đúng tình trạng và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Tóm lại, tăng nhạy cảm với trào ngược có thể gây ra các triệu chứng rõ rệt ngay cả khi phơi nhiễm axit thực quản không tăng. Nhận diện đúng tình trạng này giúp phân biệt với GERD và ợ nóng chức năng, đồng thời lựa chọn phương pháp kiểm tra và xử trí phù hợp. Người bệnh nên được đánh giá chuyên khoa khi triệu chứng kéo dài hoặc chưa rõ nguyên nhân.