Trào ngược dạ dày về đêm: Nguyên nhân và cách khắc phục

Trào ngược dạ dày về đêm có thể gây ợ nóng, ợ chua, cảm giác dịch chua trào lên họng, ho hoặc khàn tiếng, khiến người bệnh khó ngủ và thường xuyên thức giấc. Tình trạng này dễ xuất hiện khi nằm xuống, đặc biệt nếu ăn tối quá muộn hoặc nằm ngay sau khi ăn. Điều chỉnh thói quen ăn uống, tư thế ngủ và sử dụng thuốc theo chỉ định có thể giúp kiểm soát triệu chứng, cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Trào ngược dạ dày về đêm là gì?

Trào ngược dạ dày về đêm là hiện tượng axit và đôi khi cả thức ăn trong dạ dày đi ngược lên thực quản khi bạn nằm nghỉ hoặc ngủ. Tình trạng này có thể xảy ra ở cả người khỏe mạnh. Tuy nhiên, nếu hiện tượng trào ngược lặp lại nhiều lần, gây khó chịu hoặc khiến bạn tỉnh giấc giữa đêm, đây có thể là biểu hiện của bệnh trào ngược dạ dày – thực quản (GERD).

Cơ vòng thực quản dưới có nhiệm vụ giữ dịch tiêu hóa trong dạ dày, hạn chế chúng di chuyển ngược lên thực quản. Nếu bộ phận này bị suy yếu hoặc hoạt động không hiệu quả, axit và dịch dạ dày có thể trào lên trên, gây ra những biểu hiện khó chịu của trào ngược.

Vào ban đêm, tình trạng này dễ trở nên rõ rệt hơn khi bạn nằm ngủ. Lúc này, trọng lực không còn hỗ trợ giữ dịch dạ dày ở bên dưới, đồng thời khả năng làm sạch axit khỏi thực quản cũng giảm khi ngủ. Vì vậy, axit có thể lưu lại trong thực quản lâu hơn và gây khó chịu.

Dấu hiệu nào gợi ý trào ngược xảy ra về đêm?

Trào ngược dạ dày ban đêm có thể gây ra các triệu chứng khi ngủ hoặc sau khi thức dậy.

• Triệu chứng xuất hiện khi nằm ngủ: Axit từ dạ dày trào lên thực quản có thể gây nóng rát ngực, cảm giác dịch trào lên cổ, ho hoặc khó thở. Những triệu chứng này khiến người bệnh khó chịu, dễ tỉnh giấc hoặc ngủ không ngon.
• Triệu chứng xuất hiện vào sáng hôm sau: Nếu trào ngược xảy ra nhẹ trong đêm, người bệnh có thể không tỉnh giấc. Tuy nhiên, sau khi thức dậy, bạn có thể thấy đắng miệng, khô miệng, đau họng hoặc buồn nôn. Những triệu chứng này đôi khi rõ hơn khi đánh răng.

Ngoài ra, trào ngược dạ dày ban đêm còn có thể gây ho, khàn tiếng, đau họng hoặc khó thở. Khi nằm ngủ, axit dễ trào lên thực quản và có thể lan đến vùng họng, thanh quản, gây kích ứng và dẫn đến các triệu chứng trên.

Theo Quỹ Quốc tế về Rối loạn Tiêu hóa (IFFGD), 79% người mắc GERD gặp triệu chứng sau khi đi ngủ. Có tới 75% người mắc bệnh cho biết các triệu chứng ảnh hưởng đến giấc ngủ, trong khi 40% nhận thấy tình trạng thiếu ngủ làm suy giảm khả năng hoạt động khi thức dậy.

GERD ảnh hưởng đến giấc ngủ, nhưng tình trạng thiếu ngủ cũng có thể khiến bệnh diễn biến bất lợi hơn. Thiếu ngủ có thể làm tăng độ nhạy cảm của thực quản với axit.

Người bị trào ngược axit sau khi đi ngủ có thể gặp triệu chứng nghiêm trọng hơn so với người chủ yếu bị trào ngược vào ban ngày.

Sự kết hợp giữa rối loạn giấc ngủ và các triệu chứng nghiêm trọng hơn khiến tình trạng trào ngược axit khi ngủ có thể làm suy giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Trào ngược về đêm khác đau dạ dày về đêm như thế nào?

Trào ngược dạ dày về đêm và đau dạ dày về đêm đều có thể gây khó chịu khi nghỉ ngơi. Tuy nhiên, hai tình trạng này có biểu hiện khác nhau.

 Đau dạ dày vào ban đêm không phải là một bệnh lý riêng biệt mà có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, chẳng hạn như viêm loét dạ dày – tá tràng, khó tiêu chức năng hoặc những rối loạn khác của hệ tiêu hóa. Các tình trạng này cũng có thể xảy ra đồng thời. Do đó, chỉ căn cứ vào thời điểm xuất hiện cơn đau thì chưa đủ để xác định chính xác nguyên nhân.

Nếu chủ yếu đau hoặc nóng rát ở vùng bụng trên, bạn nên tìm hiểu thêm về đau dạ dày về đêm. Nếu thường xuyên ợ nóng, ợ chua hoặc cảm thấy dịch trào lên họng khi nằm, hãy lưu ý khả năng mắc bệnh trào ngược dạ dày – thực quản (GERD).

Vì sao trào ngược dễ nặng hơn khi nằm ngủ?

Trào ngược dạ dày thường dễ xuất hiện hoặc nặng hơn vào ban đêm do tư thế nằm, thói quen ăn uống và những thay đổi của cơ thể khi ngủ. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp.

1.Tư thế nằm làm dịch dạ dày dễ trào ngược

Khi đứng hoặc ngồi, trọng lực giúp giữ dịch dạ dày ở bên dưới và hỗ trợ đưa dịch trào ngược trở lại dạ dày. Nhưng khi nằm ngang, tác dụng này giảm đi. Dịch trào ngược vì thế có thể lưu lại trong thực quản lâu hơn.

Nếu cơ vòng thực quản dưới hoạt động kém, tình trạng trào ngược có thể rõ rệt hơn khi nằm. Người bệnh có thể thấy nóng rát ngực, ợ chua hoặc cảm giác dịch trào lên cổ họng ngay sau khi lên giường.

2.Ăn sát giờ ngủ hoặc nằm ngay sau bữa tối

Sau khi ăn, dạ dày cần thời gian để tiêu hóa và đưa thức ăn xuống ruột. Nếu đi ngủ ngay sau khi ăn no, dạ dày vẫn còn nhiều thức ăn và dịch tiêu hóa. Điều này có thể khiến trào ngược dễ xảy ra hơn ở những người có cơ địa nhạy cảm.

Ngoài ra, ăn quá no, dùng nhiều thực phẩm giàu chất béo hoặc sử dụng những món ăn, đồ uống khiến triệu chứng nặng hơn cũng có thể làm tăng nguy cơ trào ngược. Rượu bia, cà phê và chocolate là những yếu tố có thể gây ảnh hưởng ở một số người, nhưng không phải ai cũng nhạy cảm với chúng như nhau.

Để hạn chế trào ngược ban đêm, bạn nên ăn tối trước giờ ngủ khoảng 2–3 giờ, tránh ăn quá no và chú ý những thực phẩm khiến triệu chứng dễ xuất hiện hơn.

3.Khi ngủ, thực quản làm sạch axit chậm hơn

Thông thường, khi dịch dạ dày trào ngược lên thực quản, hoạt động nuốt kết hợp với nhu động thực quản sẽ đưa lượng dịch này trở về dạ dày. Bên cạnh đó, nước bọt giúp trung hòa một phần axit còn sót lại trong thực quản.

Tuy nhiên, khi ngủ, số lần nuốt giảm và lượng nước bọt tiết ra cũng ít hơn. Vì vậy, nếu axit trào lên thực quản, cơ thể sẽ mất nhiều thời gian hơn để loại bỏ lượng axit này.

Do đó, một số đợt trào ngược ban đêm có thể kéo dài hơn và gây kích ứng niêm mạc thực quản. Người bệnh có thể tỉnh giấc vì nóng rát ngực, cảm giác dịch trào lên miệng hoặc khó chịu ở cổ họng.

Trào ngược về đêm ảnh hưởng giấc ngủ và sức khỏe thế nào?

Trào ngược dạ dày – thực quản xảy ra vào ban đêm có thể khiến bạn ngủ không ngon giấc và làm suy giảm sức khỏe nếu kéo dài. Tình trạng này còn tiềm ẩn một số ảnh hưởng khác, bao gồm

• Thiếu ngủ kéo dài: Bạn có thể tỉnh giấc vì ho, nghẹn thở, vị chua trong miệng hoặc cảm giác nóng rát ngực. Những triệu chứng này khiến bạn khó ngủ ngon và dễ mệt mỏi vào ngày hôm sau.
•  Tăng căng thẳng, giảm tập trung: Ngủ không đủ giấc và lo lắng về các triệu chứng có thể khiến bạn khó tập trung, giảm khả năng ghi nhớ và làm việc kém hiệu quả hơn.
• Tăng nguy cơ tổn thương thực quản:Trong lúc ngủ, tần suất nuốt giảm xuống nên axit trào ngược lưu lại trong thực quản lâu hơn. Nếu hiện tượng này diễn ra thường xuyên, lớp niêm mạc thực quản có thể bị tổn thương. Về lâu dài, một số người có thể mắc Barrett thực quản, tình trạng các tế bào niêm mạc thực quản biến đổi và làm tăng nguy cơ ung thư thực quản..

Vì vậy, kiểm soát tốt tình trạng trào ngược vào ban đêm rất quan trọng. Điều này giúp cải thiện giấc ngủ, hạn chế tổn thương thực quản và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Trào ngược dạ dày về đêm phải làm sao?

Để giảm trào ngược ban đêm, người bệnh nên kết hợp điều chỉnh thời điểm ăn uống, tư thế ngủ và những thói quen có thể làm triệu chứng nặng lên. Mức độ cải thiện phụ thuộc vào nguyên nhân và tình trạng bệnh của từng người.

1.Điều chỉnh bữa tối và thời điểm nằm ngủ

Một trong những biện pháp đơn giản là tránh để dạ dày quá đầy khi đi ngủ. Một số nguyên tắc dưới đây có thể giúp giảm áp lực lên dạ dày và cải thiện triệu chứng:

•  Ăn tối trước giờ ngủ khoảng 2 – 3 giờ để dạ dày có thời gian tiêu hóa.
• ​Hạn chế ăn quá nhiều trong một bữa, nhất là vào buổi tối.
• Hạn chế ăn khuya hoặc ăn thêm nhiều thức ăn ngay trước khi nằm.
• Theo dõi phản ứng của cơ thể với rượu bia, cà phê, chocolate, thức ăn nhiều chất béo hoặc các thực phẩm thường làm triệu chứng nặng hơn.
• Nếu thừa cân hoặc béo phì, cân nhắc giảm cân phù hợp vì cân nặng dư thừa có thể làm tăng áp lực trong ổ bụng và góp phần gây trào ngược.

Không cần loại bỏ hoàn toàn mọi thực phẩm thường được cho là gây trào ngược nếu chúng không khiến bạn xuất hiện triệu chứng. Thay vào đó, hãy chú ý đến mối liên hệ giữa thực phẩm, thời điểm ăn và biểu hiện thực tế của cơ thể.

2.Kê cao đầu giường khi có triệu chứng về đêm

Nếu thường xuyên bị ợ nóng hoặc ợ chua khi nằm ngủ, nâng cao phần đầu giường có thể giúp giảm trào ngược nhờ tận dụng tác dụng của trọng lực.

Người bệnh có thể sử dụng nệm hoặc đệm kê chuyên dụng dạng dốc để nâng phần thân trên, thường khoảng 15–20 cm ở phía đầu giường. Cách này giúp nâng cả phần đầu và thân trên thay vì chỉ gập cổ.

Chỉ dùng nhiều gối kê dưới đầu có thể khiến cơ thể gập ở vùng cổ hoặc eo, không tạo được độ dốc phù hợp và đôi khi gây khó chịu. Vì vậy, nên ưu tiên phương pháp nâng thân trên ổn định, thoải mái.

Biện pháp này có thể hữu ích với người bị trào ngược khi nằm, nhưng hiệu quả khác nhau giữa từng người. Nếu đã kê cao đầu giường mà triệu chứng vẫn thường xuyên xuất hiện, nên đánh giá thêm các yếu tố khác.

3.Theo dõi tư thế ngủ và yếu tố làm triệu chứng nặng lên

Ngoài việc kê cao đầu giường, tư thế ngủ nghiêng bên trái có thể giúp giảm trào ngược ở một số người. Về mặt giải phẫu, tư thế này có thể hạn chế dịch dạ dày tiếp xúc với vị trí nối giữa dạ dày và thực quản so với khi nằm nghiêng bên phải.

Người bệnh có thể thử nằm nghiêng trái kết hợp nâng cao thân trên, sau đó theo dõi mức độ cải thiện. Không nhất thiết phải cố định một tư thế nếu tư thế đó gây đau hoặc khó ngủ.

Bên cạnh đó, bạn nên ghi lại thời điểm ăn tối, loại thực phẩm đã sử dụng, giờ đi ngủ và những lần thức giấc vì triệu chứng. Việc theo dõi này giúp nhận biết yếu tố khởi phát và điều chỉnh thói quen phù hợp hơn.

Nếu triệu chứng vẫn xảy ra nhiều lần trong tuần, làm gián đoạn giấc ngủ hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ thay vì chỉ tiếp tục tự điều chỉnh tại nhà.

Thuốc có vai trò gì khi triệu chứng xuất hiện về đêm?

Các thuốc giúp giảm lượng axit trong dạ dày có thể hỗ trợ làm dịu triệu chứng GERD. Những nhóm thuốc này bao gồm:

• Thuốc chẹn thụ thể H2: Giảm lượng axit do dạ dày tiết ra. Người bệnh có thể sử dụng khi xuất hiện triệu chứng theo hướng dẫn phù hợp.
• Thuốc ức chế bơm proton (PPI): Giảm tiết axit dạ dày và thường có tác dụng mạnh hơn thuốc chẹn H2.
•  Thuốc chẹn axit cạnh tranh kali (PCAB): Có tác dụng tương tự PPI nhưng không nhất thiết phải uống trước bữa ăn 30 – 60 phút.
•  Thuốc thúc đẩy nhu động tiêu hóa: Giúp đẩy nhanh quá trình làm rỗng dạ dày và giảm lượng axit trong thực quản.
• Thuốc chống trầm cảm sử dụng ngoài chỉ định được phê duyệt: Bác sĩ có thể cân nhắc kê nhóm thuốc này để điều trị GERD không đáp ứng với các phương pháp điều trị thông thường.

Lưu ý: Không phải ai bị trào ngược dạ dày vào ban đêm cũng cần dùng thuốc. Bác sĩ sẽ lựa chọn thuốc dựa trên triệu chứng, bệnh đang mắc, các loại thuốc đang dùng và nguy cơ gặp tác dụng phụ.

Người bệnh không nên tự ý kết hợp nhiều loại thuốc hoặc dùng thuốc kéo dài khi chưa được đánh giá lại. Nếu triệu chứng vẫn không cải thiện dù đã dùng thuốc đúng cách, bạn nên đi khám để xác định lại nguyên nhân và điều chỉnh cách điều trị phù hợp.

Khi nào cần nội soi hoặc đo pH-trở kháng?

Không phải ai bị trào ngược dạ dày về đêm cũng cần nội soi hoặc đo pH-trở kháng. Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm dựa trên triệu chứng, tiền sử bệnh, hiệu quả điều trị và các dấu hiệu cảnh báo.

Nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng có thể được chỉ định khi người bệnh có dấu hiệu bất thường, nghi ngờ biến chứng hoặc triệu chứng kéo dài dù đã điều trị đúng cách. Phương pháp này giúp bác sĩ kiểm tra niêm mạc, phát hiện viêm thực quản, vết loét và các tổn thương khác.

Tuy nhiên, kết quả nội soi bình thường không có nghĩa là bạn không bị trào ngược dạ dày – thực quản (GERD). Một số người vẫn có triệu chứng trào ngược dù niêm mạc thực quản không có tổn thương rõ ràng.

Đo pH thực quản hoặc pH-trở kháng thực quản có thể được thực hiện khi cần xác định rõ tình trạng trào ngược. Bác sĩ thường cân nhắc các phương pháp này nếu triệu chứng không điển hình, nội soi chưa tìm ra nguyên nhân hoặc người bệnh không đáp ứng điều trị như mong đợi.

• Đo pH thực quản: Giúp ghi nhận thời gian axit xuất hiện trong thực quản.
• Đo pH-trở kháng thực quản: Giúp phát hiện cả dịch trào ngược có tính axit và không có tính axit. Phương pháp này cũng hỗ trợ xác định mối liên hệ giữa các đợt trào ngược và triệu chứng.

Việc làm xét nghiệm khi đang dùng hay đã ngừng thuốc giảm tiết axit phụ thuộc vào mục đích kiểm tra. Bạn không nên tự ý ngừng thuốc trước khi xét nghiệm mà chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Dấu hiệu nào cần đi khám sớm?

Bạn nên đi khám nếu trào ngược dạ dày về đêm xảy ra thường xuyên, khiến bạn mất ngủ kéo dài hoặc không cải thiện dù đã thay đổi chế độ ăn và tư thế ngủ. Bác sĩ sẽ đánh giá để xác định nguyên nhân và lựa chọn cách điều trị phù hợp.

Đặc biệt, hãy đi khám sớm nếu có các dấu hiệu sau:

• Khó nuốt hoặc cảm thấy thức ăn mắc lại khi nuốt.
• Đau khi nuốt
•  Nôn ói kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần.
•  Sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc chán ăn nhiều.
• Thiếu máu hoặc mệt mỏi kéo dài chưa rõ nguyên nhân.
• Triệu chứng ngày càng nặng hoặc không cải thiện dù đã điều trị theo hướng dẫn.

Cần đến cơ sở cấp cứu ngay nếu bạn bị đau ngực dữ dội hoặc đau ngực mới xuất hiện, nhất là khi kèm khó thở, vã mồ hôi, choáng hoặc đau lan ra tay, lưng hay hàm. Không nên mặc định đây là triệu chứng trào ngược vì đau ngực cũng có thể liên quan đến bệnh tim mạch. Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen cũng cần được cấp cứu.

Tóm lại, trào ngược dạ dày về đêm có thể liên quan đến tư thế nằm, thời điểm ăn uống và việc axit được loại bỏ khỏi thực quản chậm hơn khi ngủ. Bạn có thể giảm triệu chứng bằng cách ăn tối trước giờ ngủ khoảng 2–3 giờ, nâng cao phần thân trên khi nằm và tránh những yếu tố khiến trào ngược nặng hơn. Nếu triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ hoặc đi kèm dấu hiệu cảnh báo, hãy đi khám để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

Nguồn tham khảo

1.Why do I get acid reflux at night, and how can I stop it?

https://www.medicalnewstoday.com/articles/acid-reflux-at-night

2.What Causes Acid Reflux at Night and What to Do

https://www.healthline.com/health/acid-reflux-at-night