Dính ruột là tình trạng hình thành các dải mô sẹo (adhesion bands) kết nối bất thường giữa các quai ruột và phúc mạc. Ước tính có tới 93% bệnh nhân trải qua phẫu thuật ổ bụng sẽ gặp tình trạng này ở các mức độ khác nhau. Bài viết được tham vấn chuyên môn để giúp bạn nhận diện sớm các dấu hiệu dính ruột và ngăn ngừa biến chứng tắc ruột cấp tính.
Mục lục
I. Cơ chế hình thành dính ruột như thế nào?
Dính ruột xảy ra khi các mô ruột và cơ quan nội tạng bị kết dính với nhau bởi các dải xơ, thay vì trơn láng và trượt lên nhau như bình thường. Các bộ phận bị dính với nhau có thể là ruột, cũng có thể là giữa ruột và thành bụng hay ruột với các cơ quan khác.
Dính ruột là gì
Vai trò của Protein Fibrin trong cơ chế sinh bệnh:
Khi phúc mạc (lớp màng lót ổ bụng) bị tổn thương do phẫu thuật hoặc viêm nhiễm, cơ thể sẽ tiết ra Fibrin – một loại protein dạng sợi – hoạt động như một loại “keo sinh học” để hàn gắn vết thương. Thông thường, các enzyme trong cơ thể sẽ phân hủy Fibrin này khi vết thương lành. Tuy nhiên, nếu quá trình tiêu hủy Fibrin bị ức chế hoặc tổn thương quá lớn, chúng sẽ tạo thành các cầu nối xơ cứng, gây dính các quai ruột lại với nhau hoặc dính vào thành bụng.
Dính ruột xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau như bên trong ruột, giữa các bề mặt của các tạng, bên trong tử cung… Trong một số trường hợp nghiêm trọng, tình trạng này có thể dẫn đến biến chứng thủng ruột cực kỳ nguy hiểm nếu không được xử lý kịp thời.
II. Nguyên nhân gây ra bệnh dính ruột
Có nhiều nguyên nhân khiến một người bị dính ruột. Dưới đây là các nhóm nguyên nhân phổ biến nhất:
1. Nhóm nguyên nhân sau phẫu thuật (Chiếm đa số)
Bệnh nhân có tiền sử phẫu thuật khu vực đường tiêu hóa là đối tượng nguy cơ cao nhất. Đa phần các trường hợp dính ruột sau phẫu thuật sẽ nằm trong nhóm: mổ ruột thừa, mổ đẻ, mổ điều trị túi mật, cắt nối ruột, mổ sỏi thận, mổ cấp cứu thai ngoài tử cung… Đặc biệt, những bệnh nhân từng thực hiện phẫu thuật cắt dạ dày cũng cần theo dõi sát sao các dấu hiệu bất thường vùng bụng trong giai đoạn hậu phẫu.
Đáng chú ý, sự hiện diện của bột talc trong găng tay phẫu thuật, bụi từ gạc hoặc các chỉ khâu cũng có thể kích thích phản ứng viêm tại chỗ, dẫn đến hình thành dải dính. Bên cạnh đó, các thủ thuật nạo phá thai cũng có thể gây dính bên trong tử cung.
2. Nhóm nguyên nhân do viêm nhiễm nội khoa
Các bệnh lý gây tổn thương phúc mạc như: viêm ruột thừa vỡ, viêm tiết niệu, viêm tử cung, viêm bàng quang, bệnh Crohn… khiến bề mặt các tạng bị sần sùi, tăng khả năng kết dính.
Các bệnh lây qua quan hệ tình dục có thể gây dính bên trong tử cung, xung quanh buồng trứng, ống dẫn trứng…
Một số bệnh lý khác như: lạc nội mạc tử cung… khiến khu vực trong ổ bụng bị thương và viêm cũng là nguyên nhân gây ra tình trạng này.
3. Dính ruột bẩm sinh (Hiếm gặp)
Dính ruột ở trẻ sơ sinh thường là do bẩm sinh, liên quan đến các bất thường trong quá trình xoay của ruột trong thai kỳ. Phụ huynh cần phân biệt rõ tình trạng này với các bệnh lý tiêu hóa thường gặp khác như lồng ruột để có hướng xử trí đúng đắn.
Nguyên nhân của bệnh dính ruột
III. Triệu chứng là gì? Chẩn đoán như thế nào?
Đa phần các triệu chứng dính ruột sẽ phụ thuộc vào vị trí dải xơ và mức độ thắt nghẹt. Do đó, các biểu hiện của dính ruột tùy vào từng đối tượng có thể không giống nhau. Nếu bạn nằm trong nhóm đối tượng dễ bị dính ruột ở trên và có các biểu hiện dưới đây thì hãy cân nhắc đi thăm khám bác sĩ nhé:
- Đau bụng quặn từng cơn: tần suất của đau bụng tăng dần khi có biến chứng bán tắc ruột. Có người bị đau bụng khi duỗi người do co kéo vết sẹo cũ.
- Đau khi hít thở mạnh: Nếu tình trạng dính ruột xảy ra ở khu vực trên gan.
- Đau vùng xương chậu mạn tính hoặc cấp tính.
- Nếu bị dính gần âm đạo, phụ nữ sẽ bị đau khi giao hợp
- Buồn nôn, nôn mửa, bí trung đại tiện.
- Đau do các tạng bị lệch chỗ, chèn ép dây thần kinh.
- Rối loạn đường tiểu, bí tiểu hoặc hay đi tiểu
Hiện tượng dính ruột sau mổ đẻ thường thể hiện qua triệu chứng đau bụng và đau vùng chậu kèm theo đầy hơi chướng bụng, nôn mửa. Ngoài ra, người bị dính ruột còn gặp các rối loạn khác như:
- Trào ngược dạ dày, thực quản
- Thường xuyên đi tiểu hoặc bí tiểu
- Trầm cảm
- Thiếu máu
- Suy dinh dưỡng
Việc xác định đúng nguyên nhân gây bệnh đòi hỏi các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu. Người bệnh thường sẽ được chỉ định chụp X-quang dạ dày và đại tràng bụng đứng (tìm mức nước hơi), chụp CT-Scanner hoặc nội soi thám sát.
IV. Bị dính ruột có nguy hiểm không?
Dính ruột sau khi sinh mổ, sau khi phẫu thuật, bẩm sinh… là nguyên nhân hàng đầu gây ra các biến chứng ngoại khoa nghiêm trọng:
1. Tắc ruột cơ học
Một trong những biến chứng thường gặp nhất của người bị dính ruột là tắc ruột. Tình trạng này xảy ra do các mô xơ dính làm gấp góc, chèn ép lòng ruột, gây đình trệ lưu thông dịch tiêu hóa. Tình trạng này sẽ khiến người bệnh cảm thấy chán ăn, khát nước, khô da và miệng, ít đi tiểu, thường buồn nôn, đau bụng, sôi ruột (dấu hiệu rắn bò) và chảy máu đường ruột.
Bảng so sánh: Tắc ruột cơ học (do dính) và Tắc ruột cơ năng
| Đặc điểm | Tắc ruột cơ học (do dính) | Tắc ruột cơ năng (liệt ruột) |
| Cơ chế | Lòng ruột bị bít tắc thực thể do dây chằng, mô xơ. | Mất nhu động ruột, không có vật cản thực thể. |
| Nhu động ruột | Tăng mạnh lúc đầu (để vượt qua chỗ tắc), nghe thấy tiếng sôi. | Giảm hoặc mất hoàn toàn, bụng im lặng. |
| Đau bụng | Đau quặn từng cơn dữ dội. | Đau âm ỉ, chướng bụng lan tỏa. |
2. Hoại tử ruột do xoắn
Nếu dính ruột không được phát hiện sớm và trở nặng thì có thể gây ra tình trạng xoắn ruột. Tình trạng này làm thắt nghẹt mạch máu nuôi dưỡng, khiến đoạn ruột bị xoắn nhanh chóng thiếu máu cục bộ và hoại tử. Đây là một trong những biến chứng nguy hiểm nhất, đe dọa tính mạng. Khi gặp tình trạng này, người bệnh sẽ xuất hiện hàng loạt các triệu chứng như sôi ruột, buồn nôn, đau quặn bụng và chảy máu trực tràng.
3. Vô sinh thứ phát ở nữ giới
Dính âm đạo hoặc dính môi bé ở phụ nữ: Nếu dính ruột xảy ra tại khu vực các bộ phận sinh dục hay tử cung thì có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng, trong đó có thể kể đến như dính ống dẫn trứng, dính tử cung,… từ đó ngăn cản quá trình thụ tinh, khiến phụ nữ bị vô sinh, thai ngoài tử cung.
Với những biến chứng như trên thì có thể nói, dính ruột sẽ là một bệnh khá nguy hiểm nếu không phát hiện và điều trị đúng cách.
Bị dính ruột có nguy hiểm không?
V. Giải pháp điều trị và phòng ngừa dính ruột
Tùy vào tình trạng dính ruột, độ nặng nhẹ mà phương pháp điều trị sẽ khác nhau. Nếu chỉ mới bán tắc ruột, bác sĩ có thể chỉ định nhịn ăn, đặt sonde dạ dày hút dịch và truyền dịch nuôi dưỡng. Trường hợp nặng gây tắc ruột hoàn toàn hoặc hoại tử, phẫu thuật gỡ dính là bắt buộc.
Phòng ngừa dính ruột sau mổ:
- Vận động sớm: Bệnh nhân nên tập đi lại nhẹ nhàng ngay khi có thể sau phẫu thuật để kích thích nhu động ruột, giảm nguy cơ hình thành kết dính.
- Kỹ thuật phẫu thuật nội soi: Giảm thiểu xâm lấn và tổn thương mô so với mổ mở.
- Sử dụng màng chống dính: Trong phẫu thuật, bác sĩ có thể đặt các tấm màng sinh học tự hủy giữa các tạng để ngăn cách bề mặt tổn thương trong quá trình lành sẹo.
Lời khuyên từ chuyên gia Yumangel:
- Người bệnh sau phẫu thuật ổ bụng cần đặc biệt chú ý chế độ ăn uống: Ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu, chia nhỏ bữa và nhai kỹ. Tránh các thực phẩm xơ sợi dài (măng, rau muống già) dễ gây vón cục và tắc ruột tại vị trí dính.
Trên đây là tất cả các thông tin về bệnh dính ruột. Bên cạnh việc theo dõi các dấu hiệu dính ruột, việc duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh và kiểm soát tốt dịch vị dạ dày là rất quan trọng. Bạn có thể tìm hiểu thêm về cách xử lý trào ngược dạ dày thực quản – một trong những rối loạn thường gặp ở bệnh nhân có áp lực ổ bụng tăng cao do dính ruột.
Chúc bạn một ngày mới khỏe mạnh và tràn đầy năng lượng, đừng quên theo dõi Yumangel để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích về dạ dày và các bệnh tiêu hóa nhé!
Xem thêm bài viết liên quan:
Dược sĩ Nguyễn Thị Thu – Tốt nghiệp chuyên ngành Quản lý và cung ứng thuốc – Cao đẳng dược TW Hải Dương với 6 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực trình dược, đã thực tập, công tác tại nhiều nhà thuốc khác nhau.
