Corticoid gây loét dạ dày: Cơ chế, triệu chứng và giải pháp hiệu quả

Việc sử dụng thuốc Corticoid (Glucocorticoid) có thể làm tăng nguy cơ loét dạ dày, đặc biệt khi dùng liều cao, kéo dài hoặc kết hợp với thuốc NSAID. Bài viết này, Yumanyel sẽ đi sâu vào cơ chế khoa học và các giải pháp phòng ngừa chuẩn y khoa để giúp bạn bảo vệ sức khỏe tiêu hóa.

I. Tìm hiểu về thuốc Corticoid

Corticoid là thuốc có chứa cortisol hoặc các dẫn xuất của cortisol – loại hormone do tuyến thượng thận sản xuất tự nhiên. Corticoid thường được gọi bằng thuật ngữ rút ngắn steroid, corti hoặc cort. 

Dưới đây là một số thông tin về thuốc Corticoid:

Thuốc corticoid có tác dụng giảm viêm, ức chế miễn dịch, cân bằng nội tiết tố…

II. Cơ chế tác động gây tổn thương dạ dày ở cấp độ phân tử

Khác với quan điểm đơn giản cho rằng thuốc chỉ gây kích ứng tại chỗ, Corticoid gây loét dạ dày thông qua những cơ chế sinh học phức tạp:

1. Yếu tố cốt lõi: Ức chế tổng hợp Prostaglandin niêm mạc

Corticoid ức chế hoạt động của enzyme Phospholipase A2, từ đó ngăn chặn quá trình tổng hợp Prostaglandin (đặc biệt là PGE2 và PGI2) thông qua con đường COX-2. Prostaglandin đóng vai trò sống còn trong việc bảo vệ dạ dày bằng cách kích thích tiết chất nhầy (Mucin) và Bicarbonate để trung hòa axit. Khi lượng Prostaglandin sụt giảm, lớp hàng rào bảo vệ niêm mạc bị suy yếu nghiêm trọng, khiến dạ dày dễ bị tấn công bởi dịch vị.

2. Yếu tố tấn công: tăng Acid và tổn thương Oxy hóa

Corticoid có thể kích thích tế bào thành dạ dày tăng tiết Acid Clorohydric (HCl) và Pepsin. Đồng thời, thuốc làm giảm hoạt động của enzyme Peroxidase, dẫn đến sự gia tăng nồng độ H2O2 nội sinh. Điều này gây ra tổn thương oxy hóa trực tiếp lên tế bào biểu mô niêm mạc dạ dày.

3. Tác động trực tiếp của dạng thuốc

Bên cạnh cơ chế toàn thân, một số dẫn chất Corticoid dạng uống có độ tan kém. Khi ở trong môi trường axit dạ dày, chúng khó tan và có thể kết tụ thành từng đám, kích thích trực tiếp gây loét tại chỗ tiếp xúc.

Cơ chế gây tổn thương dạ dày của thuốc Corticoid

III. Các yếu tố rủi ro làm tăng nguy cơ loét dạ dày do Corticoid

Không phải ai dùng Corticoid cũng bị loét, nhưng nguy cơ sẽ tăng vọt nếu có các yếu tố cộng hưởng sau:

1. Nguy cơ cộng hưởng số 1: Corticoid và NSAID

Đây là “cặp đôi nguy hiểm” nhất. Việc sử dụng đồng thời Corticoid với các thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) như Aspirin, Ibuprofen, Naproxen có thể làm tăng nguy cơ loét dạ dày lên gấp 4 – 6 lần so với việc dùng đơn lẻ từng loại.

2. Liều lượng, thời gian và tình trạng bệnh nhân

• Liều dùng cao kéo dài (thường trên 1 tháng) hoặc tổng liều tích lũy lớn (ví dụ: trên 1000 mg Prednisone).
• Người cao tuổi (trên 65 tuổi).
• Người có tiền sử loét dạ dày tá tràng hoặc đang nhiễm vi khuẩn H. pylori.

IV. Dấu hiệu nhận biết uống corticoid gây viêm loét dạ dày

Cần lưu ý: Loét dạ dày do Corticoid thường có thể diễn biến thầm lặng hoặc không có triệu chứng rõ ràng (loét câm) do tác dụng giảm đau, kháng viêm của chính thuốc này che lấp.

Tuy nhiên, người bệnh cần cảnh giác với các dấu hiệu sau:

• Đau bụng vùng thượng vị âm ỉ hoặc dữ dội
• Đầy hơi, khó tiêu, buồn nôn.
• Ợ hơi, ợ chua hoặc trào ngược axit.
• Cơ thể mệt mỏi, suy nhược, giảm cân không rõ lý do.

Đặc biệt, các biểu hiện nghiêm trọng cần cấp cứu ngay:

• Đi cầu phân đen (như bã cà phê, mùi khắm).
• Nôn ra máu (xuất huyết tiêu hóa).
• Đau bụng đột ngột dữ dội như dao đâm (dấu hiệu thủng dạ dày).

Dấu hiệu nhận biết uống corticoid gây viêm loét dạ dày

V. Uống corticoid gây loét dạ dày nên làm gì?

Đây là vấn đề y khoa quan trọng cần xử lý đúng đắn: Khi có dấu hiệu loét dạ dày, người bệnh TUYỆT ĐỐI KHÔNG được TỰ Ý NGỪNG THUỐC CORTICOID ĐỘT NGỘT (vì có thể dẫn đến suy tuyến thượng thận cấp nguy hiểm đến tính mạng).

Thay vào đó, người bệnh cần:

• Liên hệ ngay với bác sĩ chuyên khoa đang điều trị bệnh chính (khớp, hen, miễn dịch…) để thông báo tình trạng.
• Bác sĩ sẽ đánh giá để điều chỉnh liều lượng, chuyển sang dạng thuốc ít tác dụng phụ hơn hoặc đưa ra phác đồ điều trị loét phù hợp (thường là bổ sung thuốc bảo vệ dạ dày) mà vẫn đảm bảo kiểm soát bệnh nền.
• Tuân thủ đúng phác đồ, không tự ý mua thuốc ngoài luồng điều trị.

Bệnh nhân uống corticoid gây loét dạ dày nên đến gặp bác sĩ để được điều trị phù hợp

VI. Quản lý nguy cơ và phòng ngừa corticoid gây loét dạ dày 

Để khắc phục và hạn chế tác dụng phụ lên dạ dày, người bệnh cần tuân thủ các nguyên tắc chuyên sâu dưới đây:

1. Tuân thủ chỉ định và Cách dùng thuốc

• Uống thuốc đúng liều lượng, thời gian.
• Nên uống thuốc corticoid trong hoặc ngay sau khi ăn no.
• Uống với khoảng 200 – 250ml nước để thuốc trôi nhanh xuống ruột, hạn chế đọng lại dạ dày.

2. Biện pháp dược lý phòng ngừa tiêu chuẩn

Đối với bệnh nhân có nguy cơ cao (dùng liều cao, người già, dùng kèm NSAID), bác sĩ thường sẽ chỉ định dùng kèm Thuốc Ức chế Bơm Proton (PPI) (ví dụ: Omeprazole, Esomeprazole) để ức chế tiết acid, ngăn ngừa hình thành vết loét.

3. Giải pháp hỗ trợ trung hòa Acid và bảo vệ niêm mạc

Ngoài PPI, người bệnh có thể sử dụng các thuốc kháng acid và bảo vệ niêm mạc để giảm triệu chứng và hỗ trợ quá trình lành loét. Đặc biệt, Hỗn dịch kháng acid Almagate (thành phần chính trong Yumangel) được các chuyên gia khuyến nghị để trung hòa acid nhanh chóng và tạo lớp màng bảo vệ niêm mạc.

Sản phẩm Yumangel F giúp bao phủ vết loét, giảm nhanh các triệu chứng đau thượng vị, ợ nóng, ợ chua do Corticoid gây ra mà không làm ảnh hưởng lớn đến hấp thu của các thuốc khác nếu dùng cách xa nhau 1-2 giờ.

Loét dạ dày do Corticoid là tình trạng cần được theo dõi sát sao bởi bác sĩ. Nếu bạn cần tham khảo thêm về giải pháp hỗn dịch kháng acid và bảo vệ niêm mạc dạ dày đã được tin dùng, hãy liên hệ Yumanyel để nhận tư vấn chuyên sâu.

Có thể bạn quan tâm:

• • Phác đồ điều trị viêm loét dạ dày tá tràng của Bộ Y tế