Đau dạ dày kèm tiêu chảy do đâu? Cách xử trí an toàn

Đau dạ dày kèm tiêu chảy là cách gọi phổ biến khi xuất hiện tình trạng đau bụng, khó chịu vùng tiêu hóa đi cùng phân lỏng. Tuy nhiên, đây không phải là tên của một bệnh lý cụ thể và không phải trường hợp nào cũng bắt nguồn từ dạ dày. Triệu chứng này có thể liên quan đến nhiễm trùng đường ruột, thực phẩm không đảm bảo, tác dụng phụ của thuốc hoặc rối loạn tiêu hóa. Vậy nguyên nhân nào thường gặp và khi nào cần lưu ý? Hãy cùng tìm hiểu để biết cách xử lý phù hợp, tránh để tình trạng kéo dài.

I.Đau dạ dày kèm tiêu chảy được nhận biết như thế nào?

“Đau dạ dày kèm tiêu chảy” hay “đau dạ dày tiêu chảy” thực chất không phải là một tên chẩn đoán y khoa cụ thể. Đây là cách gọi phổ biến khi một người gặp tình trạng đau bụng đi kèm đi ngoài phân lỏng. Để xác định nguyên nhân, bạn không nên chỉ dựa vào cảm giác “đau dạ dày” mà cần quan sát kỹ vị trí đau, đặc điểm cơn đau, thời điểm xuất hiện và tính chất phân.

Cơn đau có thể xuất hiện ở vùng bụng trên, quanh rốn hoặc vùng bụng dưới. Một số người cảm thấy nóng rát, âm ỉ, trong khi người khác lại gặp đau quặn từng cơn. Đi kèm với đó là tình trạng phân lỏng, nhiều nước, đi ngoài nhiều lần hơn bình thường. Ngoài ra, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như buồn nôn, nôn, sốt, ợ nóng, đầy bụng hoặc chướng hơi.

Điều cần lưu ý là bạn không thể kết luận chắc chắn bệnh lý ở dạ dày chỉ dựa vào vị trí đau, vì nhiều vấn đề ở đường ruột cũng có thể gây cảm giác khó chịu tương tự.

Đau dạ dày kèm tiêu chảy có thể biểu hiện qua cảm giác đau bụng, đi ngoài nhiều lần và rối loạn tiêu hóa

II. Nguyên nhân nào gây đau dạ dày kèm tiêu chảy?

Đau bụng và tiêu chảy thường xuất hiện cùng nhau khi một yếu tố nào đó tác động đến hoạt động của cả dạ dày và đường ruột. Nguyên nhân có thể đến từ nhiễm trùng tiêu hóa, thực phẩm không phù hợp, tác dụng của thuốc hoặc sự thay đổi trong chức năng ruột. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào có biểu hiện đau giống “đau dạ dày” cũng bắt nguồn từ dạ dày. Việc xem xét thời điểm khởi phát, yếu tố liên quan và triệu chứng đi kèm sẽ giúp định hướng nguyên nhân rõ hơn.

1. Đau bụng và tiêu chảy mới xuất hiện sau khi ăn

Nếu đau bụng kèm tiêu chảy xảy ra đột ngột sau một bữa ăn, nguyên nhân thường được nghĩ đến là các vấn đề liên quan đến thực phẩm hoặc nhiễm trùng đường tiêu hóa. Một số trường hợp có thể gặp viêm dạ dày ruột do virus hoặc vi khuẩn, ăn phải thực phẩm, nước uống nhiễm bẩn hoặc không dung nạp một thành phần nào đó trong thức ăn.

Ngoài ra, rượu bia, món ăn nhiều dầu mỡ, cay nóng hoặc ăn quá nhiều cũng có thể khiến hệ tiêu hóa bị kích thích, làm tăng cảm giác đầy bụng, khó chịu và đi ngoài phân lỏng. Người bệnh có thể kèm theo buồn nôn, nôn, sốt hoặc nhận thấy nhiều người cùng ăn chung một món cũng xuất hiện triệu chứng tương tự.

2. Đau bụng và tiêu chảy tái diễn theo thức ăn hoặc căng thẳng

Khi tình trạng đau bụng, tiêu chảy lặp lại nhiều lần và có liên quan đến một số loại thực phẩm hoặc thời điểm căng thẳng, nguyên nhân có thể nằm ở khả năng dung nạp thức ăn hoặc hoạt động của đường ruột. Chẳng hạn, một số người gặp khó chịu sau khi dùng sữa do không dung nạp lactose hoặc phản ứng với một thành phần nhất định trong thực phẩm.

Bên cạnh đó, rối loạn chức năng ruột như hội chứng ruột kích thích (IBS) cũng có thể gây đau bụng, thay đổi thói quen đi tiêu. Stress, lo âu kéo dài có thể ảnh hưởng đến nhu động ruột và khiến triệu chứng rõ ràng hơn. Người bệnh nên chú ý xem cơn đau có giảm sau khi đi ngoài hay không, triệu chứng xuất hiện sau loại thức ăn nào để cung cấp thêm thông tin khi cần trao đổi với bác sĩ.

3. Tiêu chảy xuất hiện sau khi sử dụng thuốc

Một số loại thuốc, đặc biệt là thuốc mới bắt đầu sử dụng, có thể gây tác dụng phụ là tiêu chảy ở một số người. Tình trạng này có thể xảy ra do thuốc ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột hoặc thay đổi hoạt động tiêu hóa.

Nếu nhận thấy tiêu chảy xuất hiện sau khi dùng thuốc, người bệnh không nên tự ý ngừng các thuốc được kê đơn. Thay vào đó, nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để được đánh giá nguyên nhân và hướng điều chỉnh phù hợp, nhất là khi triệu chứng kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng.

III. Đau dạ dày kèm tiêu chảy khi nào cần đi khám?

Đau dạ dày kèm tiêu chảy có thể chỉ là rối loạn tiêu hóa tạm thời, nhưng trong một số trường hợp cần được kiểm tra sớm để tránh biến chứng, đặc biệt là mất nước hoặc dấu hiệu của vấn đề tiêu hóa nghiêm trọng hơn. Người bệnh nên đi khám nếu cơn đau dữ dội, tăng dần, không thể uống hoặc giữ được nước, tiêu chảy có máu, phân màu đen, nôn liên tục hoặc sốt cao.

Một số dấu hiệu cảnh báo cần lưu ý gồm:

• Đau bụng xuất hiện đột ngột, dữ dội hoặc mức độ đau tăng nhanh theo thời gian.
• Đau tập trung rõ ở một vị trí thay vì đau lan tỏa toàn bụng.
•  Phân có lẫn máu, màu đen bất thường.
• Nôn có lẫn máu hoặc dịch nôn sẫm màu như bã cà phê.
• Nôn nhiều khiến cơ thể không giữ được nước.
• Có biểu hiện mất nước như khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, chóng mặt.
•  Sốt cao, mệt lả, lừ đừ hoặc tình trạng sức khỏe giảm rõ rệt.

Ngoài ra, người bệnh nên cân nhắc đi khám nếu tiêu chảy không cải thiện sau khoảng hai ngày, tái diễn nhiều lần hoặc kéo dài. Những nhóm như người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch hoặc đang có bệnh nền cũng cần được theo dõi cẩn thận hơn.

Đau dạ dày kèm tiêu chảy kèm sốt, nôn nhiều hoặc phân có dấu hiệu bất thường cần được kiểm tra

IV. Nên làm gì khi đau dạ dày kèm tiêu chảy?

Khi bị đau dạ dày kèm tiêu chảy, việc cần ưu tiên trước tiên không phải là dùng ngay thuốc cắt triệu chứng mà là bù lại lượng nước và điện giải đã mất. Sau đó, người bệnh có thể ăn uống trở lại với lượng nhỏ, lựa chọn thực phẩm dễ tiêu và theo dõi sát diễn biến của cơ thể.

1. Bù nước kịp thời giúp hạn chế nguy cơ mất nước

Tiêu chảy, đặc biệt khi đi ngoài nhiều lần, có thể khiến cơ thể mất nước và chất điện giải. Vì vậy, nguyên tắc quan trọng là bổ sung dịch đúng cách:

• Uống nước từng ngụm nhỏ, chia thành nhiều lần thay vì uống quá nhiều cùng lúc, nhất là khi đang buồn nôn.
• Có thể sử dụng dung dịch bù nước đường uống khi tiêu chảy nhiều hoặc có nguy cơ mất nước.
• Pha dung dịch đúng theo hướng dẫn trên bao bì, không tự ý pha đặc hơn hoặc chia nhỏ gói vì có thể làm thay đổi nồng độ cần thiết.
• Theo dõi các dấu hiệu như lượng nước tiểu, cảm giác khát, khô miệng hoặc chóng mặt để nhận biết nguy cơ mất nước.

Việc thay thế lượng nước và điện giải bị mất là bước quan trọng trong quá trình xử trí tiêu chảy.

2.Chọn thức ăn dễ dung nạp

Khi đường tiêu hóa đang nhạy cảm, không cần ép bản thân ăn nhiều hoặc áp dụng một danh sách thực phẩm cố định. Thay vào đó, bạn nên:

• Ăn từng lượng nhỏ, chia thành nhiều bữa nếu cảm thấy khó chịu.
• Ưu tiên món mềm, dễ tiêu như cháo, cơm mềm, súp hoặc thức ăn quen thuộc đã được nấu chín kỹ.
• Hạn chế đồ cay, nhiều dầu mỡ, rượu bia và các loại đồ uống chứa caffeine vì có thể làm tăng kích thích tiêu hóa.
• Tạm giảm hoặc tránh sữa nếu nhận thấy uống sữa khiến đầy bụng hoặc tiêu chảy nhiều hơn.

3. Theo dõi những dấu hiệu nào trong quá trình tiêu chảy?

Trong thời gian theo dõi tại nhà, người bệnh nên chú ý:

• Số lần đi ngoài trong ngày.
• Màu sắc và tính chất phân.
• Vị trí, mức độ đau bụng.
• Sốt kèm theo triệu chứng buồn nôn, nôn.
• Các loại thực phẩm, thuốc đã sử dụng trước khi xuất hiện triệu chứng.
• Khả năng uống nước và giữ nước của cơ thể.

Uống đủ nước, ăn món dễ tiêu và tránh thực phẩm kích thích là những việc nên làm khi gặp triệu chứng khó chịu này

V. Có nên dùng thuốc dạ dày hoặc thuốc cầm tiêu chảy?

Không nên chọn thuốc chỉ vì cảm thấy “đau dạ dày”, bởi mỗi loại thuốc có mục đích hỗ trợ khác nhau và không phải thuốc nào cũng phù hợp khi đi kèm tiêu chảy. Cảm giác đau vùng bụng trên, nóng rát hay đầy bụng có thể khiến nhiều người nghĩ ngay đến vấn đề về acid dạ dày, nhưng nếu nguyên nhân thực sự đến từ nhiễm trùng, thực phẩm hoặc rối loạn đường ruột thì việc dùng thuốc không đúng có thể không giải quyết được triệu chứng.

Dung dịch bù nước đường uống có vai trò bổ sung lại lượng nước và điện giải đã mất do tiêu chảy. Trong khi đó, thuốc kháng acid chủ yếu hướng đến các triệu chứng liên quan đến acid như ợ nóng, nóng rát vùng thượng vị và không có tác dụng điều trị nhiễm trùng hay nguyên nhân gây tiêu chảy.

Với thuốc cầm tiêu chảy, người bệnh không nên tự ý sử dụng trong mọi trường hợp. Nếu đang sốt, đau bụng dữ dội, đi ngoài có máu hoặc nghi ngờ nhiễm trùng tiêu hóa, việc làm giảm nhu động ruột có thể không phù hợp. Tương tự, người bệnh không nên tự mua và dùng kháng sinh khi chưa xác định nguyên nhân.

Nếu nghi ngờ tiêu chảy xuất hiện do thuốc đang sử dụng, người bệnh cũng không nên tự ngừng thuốc kê đơn mà cần trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để được hướng dẫn. Đặc biệt, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc đang dùng nhiều loại thuốc nên hỏi ý kiến chuyên môn trước khi dùng thêm bất kỳ thuốc nào.

VI. Làm thế nào để hạn chế đau dạ dày kèm tiêu chảy tái diễn?

Cách hạn chế đau dạ dày kèm tiêu chảy tái diễn sẽ tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra triệu chứng. Tuy nhiên, duy trì thói quen ăn uống vệ sinh và chú ý những yếu tố khiến triệu chứng xuất hiện lại có thể giúp giảm nguy cơ tái phát. Một số thói quen nên duy trì gồm:

• Vệ sinh tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi sử dụng nhà vệ sinh.
• Ăn chín, uống nước sạch; tránh sử dụng thực phẩm ôi hỏng hoặc không rõ nguồn gốc.
• Tách riêng thực phẩm sống và thực phẩm đã chế biến để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn.
• Ghi lại những món ăn, đồ uống hoặc loại thuốc có liên quan đến mỗi lần xuất hiện triệu chứng để dễ nhận biết tác nhân gây kích thích.

Bên cạnh đó, bạn không nên tự lặp lại một loại thuốc sau mỗi lần đau bụng hoặc tiêu chảy mà chưa xác định nguyên nhân. Nếu triệu chứng thường xuyên quay lại, kéo dài, gây sụt cân hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, người bệnh nên đi khám để được đánh giá chính xác hơn.

Rửa tay sạch trước khi ăn giúp hạn chế vi khuẩn xâm nhập và hỗ trợ bảo vệ hệ tiêu hóa

Đau dạ dày kèm tiêu chảy là tình trạng khá thường gặp nhưng cách xử lý cần dựa trên mức độ triệu chứng thay vì chỉ dựa vào cảm giác đau bụng ban đầu. Việc nhận biết nguyên nhân, chăm sóc đúng cách và theo dõi dấu hiệu cảnh báo sẽ giúp kiểm soát tình trạng hiệu quả hơn. Nếu cơ thể chỉ khó chịu nhẹ, bạn hãy ưu tiên bù dịch và quan sát thêm. Nhưng khi có mất nước, phân máu, đau nhiều hoặc không thuyên giảm, người bệnh không nên tiếp tục tự điều trị tại nhà.