Hậu môn tiền đình là gì? Rò hậu môn tiền đình ở trẻ sơ sinh có tự khỏi không?

Nhiều phụ huynh khi nghe bác sĩ nhắc đến hậu môn tiền đình thường băn khoăn không biết đó là gì và liệu có nguy hiểm cho con hay không. Vậy hậu môn tiền đình là gì, rò hậu môn tiền đình có thể tự khỏi không và vì sao cần can thiệp sớm? Bài viết dưới đây, Yumangel sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về vấn đề này.

I. Hậu môn tiền đình là gì?

Hậu môn tiền đình là một dị tật bẩm sinh hiếm gặp ở bé gái, xảy ra trong quá trình hình thành cơ quan sinh dục và hệ tiêu hóa khi còn trong bào thai. Với dị tật này, ống hậu môn lại mở ra tại vùng tiền đình âm đạo.

Nói cách khác, phân không đi ra qua đường hậu môn thông thường mà đi qua một lỗ nhỏ nằm ngay trước hoặc ngay dưới âm đạo, khiến đường tiêu hóa và đường sinh dục có sự thông nối bất thường.

II. Nguyên nhân nào gây ra rò hậu môn tiền đình?

Rò hậu môn tiền đình là biến chứng hoặc hậu quả của dị tật hậu môn tiền đình bẩm sinh.  Dưới đây là những nguyên nhân cụ thể gây nên tình trạng này:

1. Rối loạn phát triển phôi thai trong giai đoạn đầu thai kỳ

Đây là nguyên nhân chủ yếu. Trong giai đoạn từ tuần 4 – 8 của thai kỳ, nếu quá trình tách biệt giữa ống hậu môn – trực tràng và ống niệu – sinh dục không hoàn chỉnh, sẽ hình thành một đường rò nhỏ nối giữa hậu môn và tiền đình âm đạo. Khi sinh ra, bé có thể đi phân qua cả hậu môn và âm đạo, hoặc chỉ có một lỗ thoát phân bất thường nằm sát âm đạo.

2. Di chứng sau viêm hoặc nhiễm trùng vùng tầng sinh môn

Một số trường hợp hiếm gặp, trẻ bị viêm nhiễm vùng hậu môn – âm hộ sau sinh (do vệ sinh chưa đúng cách hoặc nhiễm khuẩn trong quá trình chăm sóc tại viện). Nhiễm trùng kéo dài có thể tạo ổ áp-xe nhỏ, sau đó tự vỡ và hình thành đường rò thông giữa hậu môn và tiền đình.

3. Yếu tố di truyền hoặc sự bất thường nhiễm sắc thể

Một số nghiên cứu cho thấy dị tật hậu môn – trực tràng có thể liên quan đến rối loạn gen hoặc nhiễm sắc thể, khiến cấu trúc vùng chậu phát triển không đồng bộ. Tuy nhiên, tỷ lệ di truyền rất thấp, song nếu trong gia đình từng có người mắc dị tật tương tự, bố mẹ nên chủ động khám thai sớm và tầm soát kỹ hơn ở những lần mang thai sau.

4. Tổn thương do can thiệp y khoa hoặc chấn thương sau sinh

Trong một số ít trường hợp, trẻ từng được đặt ống thông, dẫn lưu mủ hoặc can thiệp vùng tầng sinh môn có thể bị tổn thương mô, lâu dần tạo đường rò thứ phát. Dù hiếm gặp, đây vẫn là nguyên nhân cần được bác sĩ cân nhắc khi đánh giá nguyên nhân bệnh.

5. Bất thường ở cơ quan tiêu hóa – tiết niệu

Trẻ bị rò hậu môn tiền đình đôi khi kèm theo dị tật ở đường tiết niệu, ruột hoặc xương chậu. Những bất thường này làm rối loạn cấu trúc mô vùng hậu môn – âm đạo, tạo điều kiện hình thành đường rò bẩm sinh phức tạp hơn.

III. Dấu hiệu nào cho thấy trẻ sơ sinh bị rò hậu môn tiền đình?

Phát hiện sớm rò hậu môn tiền đình ở trẻ sơ sinh giúp cha mẹ tránh tình trạng nhiễm trùng, viêm loét và chậm phát triển. Dưới đây là những biểu hiện đặc trưng mà cha mẹ cần đặc biệt lưu ý:

• Phân thoát ra ở vùng âm đạo: Khi thay tã, cha mẹ thấy trẻ sơ sinh có phân hoặc hơi rỉ ra ở tiền đình âm đạo, không chỉ từ hậu môn. Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất của rò hậu môn tiền đình.
• Hậu môn nhỏ, đi tiêu khó: Hậu môn của trẻ sơ sinh trông hẹp bất thường, bé rặn mạnh, đỏ mặt, bụng trướng nhưng phân ra rất ít hoặc không đều.
• Vùng âm hộ – tầng sinh môn luôn ẩm ướt: Ở trẻ sơ sinh nữ, khu vực quanh hậu môn và âm hộ thường xuyên ẩm, dính phân hoặc dịch nhầy, dễ hăm đỏ.
• Trẻ sơ sinh quấy khóc mỗi khi đại tiện: Mỗi lần đi tiêu, trẻ khóc thét, cong người hoặc nhăn mặt đau đớn, có thể do đau rát khi phân thoát qua đường rò.
• Xuất hiện sưng, viêm hoặc mụn nhỏ ở vùng âm hộ: Trẻ sơ sinh có thể xuất hiện mụn đỏ, rỉ mủ hoặc sưng nhẹ ở tiền đình âm đạo, cần khám sớm để tránh biến chứng áp xe.

Nếu phát hiện trẻ đi phân qua cả hai đường hoặc có dịch bất thường ở vùng sinh dục, cần đưa trẻ đi khám sớm. Việc chẩn đoán sớm giúp trẻ có kế hoạch phẫu thuật phục hồi đúng thời điểm, đảm bảo trẻ phát triển bình thường sau này.

IV. Rò hậu môn tiền đình ở trẻ sơ sinh có tự khỏi không? Vì sao cần phẫu thuật sớm?

Rò hậu môn tiền đình không thể tự khỏi vì đường rò là một ống thông bất thường có lớp niêm mạc giống ruột, không thể tự liền. Nếu không điều trị, trẻ dễ bị nhiễm trùng, viêm âm hộ, rối loạn đại tiện.

Phẫu thuật là phương pháp điều trị duy nhất và triệt để cho trẻ bị rò hậu môn tiền đình. Việc can thiệp sớm thường thực hiện khi bé đủ sức khỏe, khoảng 3-6 tháng tuổi mang lại nhiều lợi ích quan trọng:

• Ngăn ngừa viêm nhiễm tái diễn: Phân thoát qua đường rò dễ gây viêm âm hộ, viêm đường tiết niệu hoặc áp-xe tầng sinh môn. Càng để lâu, mô viêm càng xơ hóa, phẫu thuật càng phức tạp.
• Giúp bé đại tiện bình thường: Khi đường rò được đóng lại và hậu môn được chỉnh sửa đúng vị trí, trẻ có thể đi tiêu qua đường hậu môn bình thường, không còn đau rát hay rặn nhiều.
• Hạn chế sẹo xơ và biến dạng vùng hậu môn: Nếu trì hoãn phẫu thuật, mô sẹo quanh hậu môn và âm hộ có thể phát triển cứng, gây hẹp hậu môn hoặc mất thẩm mỹ vùng kín sau này.
• Bảo vệ chức năng tiêu hóa và tiết niệu: Phẫu thuật sớm giúp khôi phục cấu trúc giải phẫu đúng, giảm nguy cơ rối loạn đại tiểu tiện hoặc nhiễm trùng tiểu mạn tính.
• Hỗ trợ phát triển thể chất toàn diện: Khi bé không còn khó chịu mỗi lần đại tiện, trẻ ăn ngon, ngủ yên và phát triển tốt hơn về cân nặng, chiều cao lẫn tâm lý.

V. Rò hậu môn tiền đình ở trẻ sơ sinh được điều trị như thế nào?

Rò hậu môn tiền đình là dị tật bẩm sinh về cấu trúc, vì vậy không thể điều trị khỏi bằng thuốc hay chăm sóc tại nhà. Phẫu thuật là phương pháp điều trị duy nhất và triệt để.

1. Phẫu thuật 

Bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật tái tạo hậu môn tiền đình (posterior sagittal anorectoplasty hoặc pull-through) để cắt bỏ đường rò, tách biệt hoàn toàn ống hậu môn với âm đạo và đặt lại hậu môn đúng vị trí.

Tùy mức độ, ca mổ có thể thực hiện trong một lần phẫu thuật hoặc làm hậu môn tạm trước, rồi tái tạo sau khi bé ổn định.

2. Thời điểm phẫu thuật thích hợp

Thông thường, trẻ sẽ được chỉ định mổ khi đủ 3-6 tháng tuổi, lúc này bé có thể trạng tốt hơn, sức đề kháng ổn định, giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng và đảm bảo hồi phục nhanh.

Trong trường hợp trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng, viêm tầng sinh môn hoặc suy dinh dưỡng, bác sĩ sẽ điều trị ổn định trước rồi mới tiến hành phẫu thuật tái tạo.

3. Chăm sóc trước và sau phẫu thuật

3.1. Trước phẫu thuật

Cha mẹ cần giữ vùng hậu môn – âm hộ luôn sạch, khô, thay tã thường xuyên, rửa bằng nước ấm và lau khô nhẹ nhàng. Nếu có viêm nhiễm, bác sĩ sẽ kê thuốc kháng sinh hoặc sát khuẩn tại chỗ.

3.2. Sau phẫu thuật: 

Sau phẫu thuật bé cần được

• Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, bú mẹ hoàn toàn để tránh táo bón.
• Giữ vệ sinh vùng mổ sạch sẽ, thay băng đúng hướng dẫn.
• Tái khám định kỳ để bác sĩ kiểm tra vết mổ và hướng dẫn nong hậu môn nhẹ (nếu cần) nhằm ngăn ngừa hẹp hậu môn sau mổ.

Rò hậu môn tiền đình ở trẻ sơ sinh chỉ có thể điều trị dứt điểm bằng phẫu thuật tái tạo. Can thiệp sớm, đúng thời điểm cùng chăm sóc sau mổ cẩn thận sẽ giúp bé phục hồi nhanh, đại tiện bình thường và phát triển khỏe mạnh.

VI. Sau phẫu thuật rò hậu môn tiền đình, cha mẹ cần lưu ý gì khi chăm sóc trẻ?

Khi con vừa trải qua phẫu thuật rò hậu môn tiền đình, chắc hẳn bố mẹ nào cũng lo lắng: con có đau không, ăn uống thế nào, vệ sinh ra sao để vết mổ nhanh lành mà không bị nhiễm trùng. Dưới đây là những hướng dẫn thực tế mà bố mẹ có thể áp dụng ngay tại nhà để giúp con mau hồi phục.

1. Giữ vệ sinh vùng mổ sạch sẽ

• Sau khi bé đi tiêu, cha mẹ nên rửa vùng hậu môn – tiền đình bằng nước ấm pha muối sinh lý loãng, sau đó lau khô nhẹ bằng khăn mềm, sạch.
• Không dùng xà phòng, dung dịch sát khuẩn mạnh hoặc bông gạc thô ráp, vì có thể gây kích ứng vết thương.
• Nếu bác sĩ chỉ định, có thể ngâm hậu môn bằng nước ấm 2-3 lần mỗi ngày, mỗi lần 10-15 phút để giảm sưng đau và giúp lưu thông máu.

2. Chăm sóc vết mổ và thay băng đúng cách

• Thay băng theo hướng dẫn của nhân viên y tế, giữ cho vùng mổ luôn khô, sạch.
• Quan sát màu sắc và lượng dịch: nếu thấy dịch vàng, mùi hôi hoặc sưng đỏ bất thường, cần đưa bé tái khám ngay.
• Không tự ý bôi thuốc hoặc rắc bột lên vết thương nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

3. Chế độ ăn uống hợp lý, giúp bé dễ đại tiện

• Trong vài ngày đầu, nên cho bé ăn cháo loãng, súp rau củ, sữa, trái cây mềm để giảm áp lực khi đi tiêu.
• Sau đó tăng dần lượng chất xơ, rau xanh, trái cây tươi và nước uống để phân mềm, tránh táo bón.
• Tránh các món cay, chiên rán, nhiều dầu mỡ hoặc thực phẩm gây đầy hơi.

4. Theo dõi hoạt động đại tiện của bé

• Giai đoạn đầu bé có thể hơi sợ rặn hoặc đau nhẹ khi đi tiêu, cha mẹ nên động viên nhẹ nhàng, không ép bé nhịn đi ngoài.
• Nếu bé quá 2 ngày không đại tiện, nên tham khảo bác sĩ để được hướng dẫn dùng thuốc làm mềm phân hoặc thụt nhẹ, tuyệt đối không tự xử lý.

5. Đưa bé tái khám đúng hẹn

• Tái khám giúp bác sĩ đánh giá tiến trình lành vết thương, phát hiện sớm nguy cơ tái phát hoặc nhiễm trùng.
• Thông thường, bé cần tái khám sau mổ 7-10 ngày, sau đó định kỳ tùy theo chỉ định cụ thể.
• Nếu thấy dấu hiệu bất thường như sốt, đau tăng, chảy dịch hôi hoặc bé quấy khóc nhiều, nên đưa bé đến cơ sở y tế ngay.

Sau phẫu thuật rò hậu môn tiền đình, sự chăm sóc của bố mẹ là yếu tố quan trọng nhất giúp con hồi phục tốt. Bé sẽ mau lành vết thương, đi ngoài bình thường và phát triển khỏe mạnh như các em bé khác.

VII. Câu hỏi thường gặp 

1. Phẫu thuật rò hậu môn tiền đình có để lại sẹo không?

Thông thường, sẹo sau mổ rất nhỏ và mờ dần theo thời gian. Tuy nhiên, với những trường hợp ổ rò sâu hoặc cơ địa sẹo lồi, có thể để lại sẹo xơ nhẹ quanh vùng hậu môn tiền đình.Nhưng hầu hết không ảnh hưởng đến thẩm mỹ hay chức năng đại tiện.

2. Sau phẫu thuật, bé có đại tiện bình thường được không?

Trong đa số trường hợp, sau khi hồi phục hoàn toàn, bé có thể đại tiện bình thường. Giai đoạn đầu sau mổ, bé có thể hơi đau hoặc sợ rặn do vết thương còn nhạy cảm, dẫn đến đi ngoài chậm hoặc rặn nhẹ. 

Cha mẹ nên giúp bé ăn uống đủ chất xơ, uống nhiều nước và theo dõi phân mềm, để quá trình đại tiện diễn ra tự nhiên, không gây đau hay táo bón.

3. Có cần kiêng ăn hay chăm sóc đặc biệt sau mổ không?

Sau phẫu thuật, bé không cần kiêng khem quá mức nhưng cần được ăn uống khoa học và giữ vệ sinh vùng mổ thật sạch.

• Về ăn uống: nên ưu tiên cháo, súp, rau củ nghiền, sữa và trái cây mềm, tránh thức ăn cay, chiên rán, khó tiêu.
• Về chăm sóc: rửa hoặc ngâm hậu môn bằng nước ấm pha muối sinh lý mỗi ngày để giảm sưng viêm và ngừa nhiễm khuẩn. Thay băng đúng hướng dẫn của bác sĩ, giữ vết mổ khô, sạch và tránh cho bé gãi, chạm tay vào vùng tổn thương.

4. Rò hậu môn tiền đình có tái phát không?

Rò hậu môn tiền đình có thể tái phát nếu ổ rò chưa được loại bỏ triệt để hoặc chăm sóc sau mổ chưa đúng cách

Tỷ lệ tái phát thường thấp nếu phẫu thuật được thực hiện tại cơ sở chuyên khoa và bé được theo dõi sát sau mổ. Để phòng ngừa, cha mẹ nên đưa bé tái khám đúng hẹn, giữ vùng hậu môn tiền đình sạch, khô, và điều trị sớm nếu thấy dấu hiệu viêm hoặc chảy dịch bất thường.

Hiểu rõ hậu môn tiền đình là gì và nguyên nhân rò hậu môn tiền đình ở bé gái giúp chúng ta thấy rằng đây là dị tật cần được can thiệp sớm, không thể tự lành. Sự chủ động thăm khám, phát hiện sớm sẽ mang lại cơ hội điều trị thành công và giúp trẻ có chất lượng cuộc sống tốt hơn.

Có thể bạn quan tâm:

• Hẹp hậu môn sau mổ trĩ: Dấu hiệu, biến chứng
• Đi cầu ra máu tươi là bệnh gì?